اضافه کردن مهریه بعد از عقد

خیلی ها بعد از عقد به دلایل مختلفی دنبال این هستن که مهریه رو کم یا زیاد کنن. راستش، اضافه کردن مهریه بعد از عقد به عنوان مهریه اصلی، از نظر قانونی و شرعی ممکن نیست. اما نگران نباشید، راه های قانونی دیگه ای وجود داره که میشه باهاشون به هدفتون برسید، فقط باید تفاوت هاشون رو بدونید.

خب، ازدواج یه پیوند مقدس و شیرینه که دو نفر رو کنار هم قرار میده. تو این مسیر، مهریه از همون اولش یه جور پشتوانه مالی برای خانم هاست که هم تو شرع ما بهش تاکید شده، هم تو قانون کشورمون به رسمیت شناخته شده. اما خب، زندگی بالا و پایین زیاد داره و شرایط آدم ها همیشه ثابت نمی مونه. شاید اوایل زندگی مشترک، مهریه خیلی ساده و کم تعیین شده باشه، یا شایدم برعکس، خیلی زیاد. حالا بعد از یه مدت، زن و شوهر به این فکر میفتن که شاید بهتر باشه مهریه رو تغییر بدن، یعنی یا کمترش کنن، یا بیشترش. اینجاست که سوال اصلی پیش میاد: اصلا میشه بعد از اینکه دفتر ازدواج رو امضا کردیم و سند نکاحیه رو گرفتیم، بیایم مهریه رو تغییر بدیم؟ افزایش مهریه بعد از عقد چطوره؟ کاهش مهریه بعد از عقد چی؟ این قضیه تغییر تعداد سکه مهریه بعد از عقد، حکم شرعی افزایش مهریه بعد از عقد و رای وحدت رویه مهریه چی میگه؟

تو این مقاله می خوایم دور هم جمع شیم و این موضوع رو از صفر تا صدش بررسی کنیم. می خوایم ببینیم قانون و شرع تو این باره چی میگن، چه راه هایی جلوی پامونه و چه کارهایی رو نمی تونیم انجام بدیم. پس اگه شما هم تو ذهنتون این سوالا هست که میشه مهریه رو بعد از عقد زیاد یا کم کرد یا نه، و دنبال یه راه حل قانونی هستید، جای درستی اومدید. تا آخر این مطلب همراه ما باشید تا با یه زبان ساده و خودمونی، همه پیچیدگی های این موضوع رو براتون روشن کنیم.

اصلا مهریه چیه؟ یه توضیح خودمونی!

اول از همه، بذارید ببینیم اصلا مهریه چیه و چرا اینقدر مهمه. مهریه که بهش صداق، کابین یا صداقیه هم میگن، یه جور مال یا تعهده که مرد موقع ازدواج به زنش میده یا متعهد میشه که در آینده بهش بده. این مال می تونه سکه باشه، ملک باشه، یا حتی یه کار مشخص و با ارزش، مثل آموزش قرآن یا یه هنر خاص. فکر نکنید مهریه فقط واسه وقت طلاقه، نه! به محض اینکه عقدنامه رو امضا می کنید، زن مالک مهریه میشه و هر وقت دلش بخواد، میتونه اون رو از شوهرش مطالبه کنه. یعنی زن می تونه تو اوج زندگی مشترک هم مهریه اش رو بخواد و شوهر باید اون رو پرداخت کنه.

مهریه تو قانون ما یه پشتوانه مالی برای زنه، مخصوصا وقتی که تو زندگی مشترک به هر دلیلی مشکلی پیش میاد. این یه حق مالیه که شرع اسلام هم بهش تاکید زیادی داره و تو قرآن هم اومده. پس اینطور نیست که بگیم مهریه فقط یه رسم و رسومه، نه، یه تکلیف قانونی و شرعی برای مرده که باید بهش عمل کنه.

انواع مهریه؛ از عندالمطالبه تا عندالاستطاعه

مهریه خودش مدل های مختلفی داره که هر کدوم قواعد خاص خودشون رو دارن. دونستن این انواع مهریه خیلی مهمه، چون ممکنه روی تصمیم شما برای تغییر مهریه بعد از عقد تاثیر بذاره:

• مهریه عندالمطالبه: این رایج ترین نوع مهریه است. یعنی زن هر وقت اراده کنه، میتونه مهریه اش رو از مرد بخواد و مرد هم موظفه فورا اون رو بپردازه. اگه مرد پول نداشته باشه، زن میتونه از طریق قانون اقدام کنه و حتی اگه مرد اموالی داشته باشه، اون ها رو توقیف کنه.
• مهریه عندالاستطاعه: این مهریه یه کم با عندالمطالبه فرق داره. تو این حالت، زن می تونه مهریه اش رو بخواد، اما مرد وقتی باید بپردازه که توانایی مالی پرداختش رو داشته باشه. یعنی اگه مرد فقیر باشه یا نتونه پرداخت کنه، زن نمی تونه برای گرفتن مهریه اقدام جدی انجام بده، مگر اینکه ثابت بشه مرد توانایی داره و نمی پردازه. اثبات توانایی مرد هم با زنه.
• مهرالمسمی: این همون مهریه ایه که زن و مرد موقع عقد با همدیگه توافق می کنن و مقدارش رو مشخص می کنن. مثلا 100 سکه بهار آزادی یا 500 میلیون تومان پول نقد. این رایج ترین نوع مهریه است.
• مهرالمثل: اگه مهریه اصلا تو عقد تعیین نشده باشه یا اینکه تعیین شده باشه، ولی به دلایلی باطل باشه (مثلا چیزی رو مهریه قرار بدن که مالیت نداشته باشه)، دادگاه میاد و با توجه به موقعیت و جایگاه زن، خانوادش، تحصیلاتش و خیلی چیزای دیگه، یه مهریه رو تعیین می کنه که بهش میگن مهرالمثل.
• مهرالمتعه: این مورد زمانی پیش میاد که مهریه تو عقد تعیین نشده باشه و زن و شوهر قبل از اینکه با هم نزدیکی کنن، طلاق بگیرن. تو این حالت، دادگاه با توجه به وضعیت مالی مرد، یه مبلغی رو به عنوان مهریه تعیین می کنه که مهرالمتعه نام داره.

پس میبینید که مهریه یه دنیای خودش رو داره و خیلی ها ممکنه بعد از عقد بخوان تو این دنیا تغییراتی ایجاد کنن. حالا بریم سراغ سوال اصلی که آیا اضافه کردن مهریه بعد از عقد واقعا ممکنه یا نه.

آیا میشه مهریه رو بعد از عقد واقعا تغییر داد؟

اینجا می رسیم به قسمت هیجان انگیز ماجرا! خیلی از زوجین، چه اونایی که می خوان مهریه رو اضافه کنن، چه اونایی که می خوان کمش کنن، فکر می کنن میتونن یه طوری سند ازدواج رو عوض کنن و عدد مهریه رو تغییر بدن. اما واقعیت یه چیز دیگه است.

نگاه حقوقی: چرا میگن میشه؟

اگه از منظر صرفا حقوقی به قضیه نگاه کنیم، میشه گفت بله، چرا که نه؟ مهریه بالاخره یه تعهد مالیه. مثل هر قرارداد مالی دیگه ای، اگه دو طرف (یعنی زن و شوهر) با همدیگه به توافق برسن، میتونن مفاد قرارداد رو تغییر بدن دیگه، مگه نه؟ مثلا اگه شما یه خونه رو قولنامه کردید، بعد میتونید با رضایت دو طرف قیمت یا شرایط پرداخت رو عوض کنید. تو مهریه هم میگن اگه زن و شوهر با رضایت و عقلانیت با هم توافق کنن، چرا نتونن مقدارش رو تغییر بدن؟

بر اساس همین استدلال حقوقی، تا قبل از یه سال خاص، تو ایران میشد با یه روشی مهریه رو بعد از عقد اضافه کرد. یعنی اگه مرد می خواست بیشتر به زنش پشتوانه مالی بده، میتونست بره دفترخونه و با یه سند رسمی به اضافه شدن مهریه اقرار کنه و این اقرارنامه هم معتبر بود و آثار قانونی مهریه رو داشت.

رویه قضایی و شرع: اما چرا نمیشه؟

اینجا جاییه که داستان مهریه یه پیچ بزرگ می خوره و اون دیدگاه حقوقی که گفتم، دیگه به تنهایی کافی نیست. تو کشور ما، علاوه بر قانون، شرع هم حرف آخر رو میزنه. فقهای شورای نگهبان و رویه قضایی، تو این مورد یه نظر دیگه دارن و راستش رو بخواید، این نظرشون عملا امکان تغییر مهریه به عنوان مهریه اصلی رو بعد از عقد، از بین برده.

رای وحدت رویه سال 1388؛ نقطه عطف ماجرا

ببینید، تا قبل از سال 1388، یه بخشنامه ای وجود داشت که میگفت مرد میتونه با مراجعه به دفاتر اسناد رسمی و تنظیم یه اقرارنامه رسمی، مهریه زنش رو زیاد کنه. یعنی اگه مهریه اول 100 سکه بود، مرد می رفت دفترخونه و اقرار می کرد که 50 سکه دیگه هم به عنوان مهریه به زنش بدهکاره. این اضافه شده هم حکم مهریه اصلی رو داشت و میشد از طریق اجرای ثبت و بقیه روش ها پیگیریش کرد.

اما داستان اینجا عوض شد که در سال 1388، هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، بعد از استعلام از فقهای محترم شورای نگهبان، یه رای وحدت رویه خیلی مهم صادر کرد. این رای به شماره 488 مورخ 15/6/1388 به صراحت گفت:

«به شرح نظریه شماره 35079 /30 /88 مورخ 12 /5/ 1388 فقهای محترم شورای نگهبان، (مهریه شرعی، همان است که در ضمن عقد واقع شده است و ازدیاد مهر بعد از عقد، شرعاً صحیح نیست و ترتیب آثار مهریه بر آن، خلاف موازین شرع شناخته شد.)»

این یعنی چی؟ یعنی از نظر شرع، اون مهریه ای که تو همون لحظه عقد و امضای سند نکاحیه تعیین شده، همون مهریه اصلی و شرعی شماست. هرچیزی که بعد از اون بخواد به عنوان افزایش مهریه بهش اضافه بشه، از نظر شرع و قانون، مهریه حساب نمیشه و اون آثار حقوقی مهریه رو نداره. به همین دلیل، اون بخشنامه قدیمی هم باطل شد.

پس، خلاصه کلام اینکه، بعد از سال 1388، دیگه شما نمی تونید برید دفترخونه و مهریه رو به عنوان مهریه اضافه کنید یا کم کنید و انتظار داشته باشید که این تغییر تو سند ازدواجتون ثبت بشه و همون آثار مهریه اصلی رو داشته باشه. هر توافقی هم که بعد از عقد برای اضافه کردن مهریه انجام بدید، از نظر قانونی به عنوان مهریه اصلی شناخته نمیشه.

چرا افزایش مهریه بعد از عقد به عنوان مهریه ممکن نیست؟ دلایل و آثارش

ممکنه این سوال براتون پیش بیاد که چرا مهریه اینقدر با بقیه قراردادها فرق می کنه؟ چرا نمیشه مثل یه قرارداد عادی توش تغییر ایجاد کرد؟ جوابش تو ماهیت خاص مهریه است و البته آثاری که این ممنوعیت داره.

اول از همه، مهریه یه عقد مالیه که همزمان با عقد نکاح (که یه عقد غیرمالیه) بسته میشه. این ترکیب، یه ماهیت خاص به مهریه میده. فقها و قانونگذار معتقدن که اون توافق اولیه، بخش جدایی ناپذیری از عقد نکاح رو تشکیل میده و تغییرش بعد از عقد، مثل این می مونه که بخوایم اصل عقد رو دستکاری کنیم که درسته نیست. این چیزیه که در فقه بهش شرط ضمن عقد گفته میشه و وقتی شرطی ضمن عقد اصلی (نکاح) قرار گرفت، تغییر ماهیتش یا اضافه کردن بهش تحت همون عنوان، دیگه صحیح نیست.

حالا ببینیم اگه یهو ما حواسمون نباشه و بریم مثلا یه اقرارنامه ای برای اضافه کردن مهریه ثبت کنیم، چه مشکلاتی پیش میاد:

• عدم شمول سقف 110 سکه: حتما شنیدید که برای مهریه یه سقفی به اسم 110 سکه تعیین شده که برای بیشتر از اون، مرد تو زندان نمیره (البته در شرایطی خاص). اگه شما مهریه رو بعد از عقد زیاد کنید و این اضافه شده به عنوان مهریه شناخته نشه، اون 110 سکه فقط برای مهریه اصلی شماست و برای اون بخش اضافه شده، این سقف وجود نداره و کلا ماهیتش فرق می کنه.
• عدم امکان مطالبه از طریق اجرای ثبت: مهریه اصلی رو میشه از طریق اجرای ثبت (که یه راهکار سریع تر و کم هزینه تر از دادگاهه) مطالبه کرد. اما اون بخش اضافی که به عنوان مهریه شناخته نشده، فقط از طریق دادگاه (به عنوان یک دین عادی) قابل پیگیریه و اون هم بعد از کلی دوندگی و هزینه.
• عدم اولویت در ورشکستگی مرد: خدای نکرده اگه مردی ورشکست بشه، مهریه زن جزو دیون ممتازه محسوب میشه، یعنی تو اولویت پرداخت قرار می گیره. اما اون بخش اضافی، دیگه این اولویت رو نداره و مثل یه طلبکار عادی باید منتظر بمونه.

پس با این توضیحات، کاملا روشن میشه که افزایش یا کاهش مهریه بعد از عقد، تحت عنوان مهریه اصلی، از نظر رویه قضایی و فقهی صحیح نیست و آثار حقوقی مهریه رو نخواهد داشت. هرگونه توافق بر سر افزایش مبلغ، یک دین عادی تلقی می شود نه مهریه. خب حالا که اینو فهمیدیم، شاید سوال براتون پیش بیاد که پس اگه زن و شوهر دلشون خواست یه پولی یا مالی رو به هم بدن، هیچ راهی نیست؟ چرا که هست! فقط باید از راه های درستش رفت.

روش های قانونی جایگزین برای اضافه کردن مال به زن یا کاهش تعهد مرد (بدون تغییر عنوان مهریه)

همونطور که گفتیم، شما نمی تونید مهریه رو به عنوان مهریه اصلی تغییر بدید، اما این به این معنی نیست که اگه دوست دارید به همسرتون یه پشتوانه مالی بیشتر بدید یا اگه همسرتون دلش میخواد از مهریه اش کم کنه، راهی وجود نداره. قانون ما برای اینجور موارد هم راهکارهای خوبی داره، فقط باید بدونید اسمشون چیه و چطور انجام میشن. اینجا میخوایم این راه ها رو بررسی کنیم:

الف) برای افزایش تضمین مالی زن (افزایش ارزش دریافتی):

اگه مرد میخواد به هر دلیلی، مالی رو به زنش ببخشه یا بهش متعهد بشه، میتونه از این روش ها استفاده کنه. اینا دیگه اسمشون مهریه نیست، ولی همون کار رو برای زن انجام میدن و پشتوانه مالیش رو بیشتر می کنن:

هبه (بخشش مال):

هبه یعنی یه نفر مال خودش رو مجانی به کس دیگه میبخشه. مرد میتونه هر مال و اموالی که داره، مثل یه قطعه زمین، یه ماشین، مقداری پول نقد یا سکه رو به همسرش هبه کنه. برای اینکه هبه معتبر باشه، سه تا چیز مهمه:

• ایجاب: مرد باید بگه که میخواد این مال رو به همسرش ببخشه.
• قبول: زن هم باید این بخشش رو قبول کنه.
• قبض: مال مورد هبه باید به دست زن برسه. مثلا اگه ماشینه، سوئیچ رو بده، اگه پوله، واریز کنه.

نکته مهم: بهتره که هبه رو به صورت رسمی تو یه دفتر اسناد رسمی ثبت کنید، مخصوصا اگه مال بزرگی مثل ملک یا ماشین هست. این کار باعث میشه بعدها مشکلی پیش نیاد. حواستون باشه که تو بعضی موارد، مرد میتونه از هبه ای که کرده رجوع کنه و مال رو پس بگیره، مگر اینکه شرایط خاصی پیش بیاد یا زن تغییراتی تو مال بده.

صلح بلاعوض: یه راه محکم تر

صلح بلاعوض یعنی اینکه مرد، مالی رو بدون اینکه چیزی در ازاش بگیره، به زن صلح میکنه. صلح بلاعوض خیلی شبیه هبه است، با این تفاوت مهم که صلح یک عقد لازمه و مرد نمی تونه از اون رجوع کنه و مال رو پس بگیره. یعنی اگه مرد مالی رو به زنش صلح بلاعوض کرد، دیگه نمیتونه پشیمون بشه و برگرده. این یه امتیاز بزرگ نسبت به هبه است که اون رو محکم تر میکنه. برای صلح بلاعوض هم بهتره که حتما تو دفتر اسناد رسمی، سند رسمی تنظیم بشه، مخصوصا اگه موضوع صلح، ملک یا ماشین باشه.

اقرار به یه بدهی مستقل:

مرد میتونه بره دفتر اسناد رسمی و به صورت رسمی اقرار کنه که مبلغ مشخصی پول یا تعدادی سکه به زنش بدهکاره. این اقرارنامه، یه سند معتبره و زن میتونه بعدها این بدهی رو از طریق دادگاه مطالبه کنه. این دیگه مهریه نیست، بلکه یه دین یا بدهی مستقله که مرد خودش رو بهش متعهد کرده. مزیتش اینه که رسمی میشه و قابل پیگیریه.

قراردادهای مالی جداگانه:

زن و شوهر میتونن یه قرارداد جداگانه و مستقل با هم ببندن که توش مرد متعهد بشه تو یه زمان مشخص یا با یه شرایط خاص، یه مالی رو به زن بده. مثلا بنویسن که مرد متعهد می شود ظرف 5 سال آینده، سهام شرکت X را به نام همسر خود منتقل کند یا ماهیانه مبلغ مشخصی را به حساب همسر خود واریز کند. این قراردادها هم باید به صورت رسمی تنظیم بشن تا اعتبار قانونی داشته باشن و اگه مرد زیر تعهدش زد، زن بتونه از طریق دادگاه پیگیری کنه.

ب) برای کاهش تعهد مرد (کاهش مهریه):

اگه زن میخواد از مهریه اش کم کنه یا به اصطلاح ببخشه، این روش ها به کارش میاد:

ابراء ذمه: بخشش همیشگی مهریه

ابراء یعنی زن (به عنوان طلبکار) از حق خودش (مهریه) میگذره و مرد رو از دینی که بهش داره، رها می کنه. این کار، یه ایقاع هست، یعنی فقط اراده زن کافیه و نیازی به قبول مرد نداره. مهم ترین نکته اینه که وقتی زن، مهریه اش رو ابراء کرد، دیگه به هیچ وجه نمی تونه پشیمون بشه و اون رو دوباره مطالبه کنه. یعنی ابراء یه بخشش قطعی و غیرقابل برگشته. برای اینکه خیال همه راحت باشه و بعدها مشکلی پیش نیاد، حتما ابراء باید تو دفتر اسناد رسمی ثبت بشه.

صلح مهریه در ازای چیز دیگه:

زن میتونه بخشی از مهریه خودش رو در ازای دریافت یه مال دیگه یا یه حق دیگه، به مرد صلح کنه. به این میگن صلح معوض. مثلا زن میگه: من 50 سکه از مهریه ام رو به تو صلح می کنم، در عوض تو هم حق طلاقم رو به من بده یا 50 سکه رو صلح می کنم در ازای اینکه خونه به نام من بشه. این هم یه قرارداد لازمه و قابل رجوع نیست و باید تو دفتر اسناد رسمی ثبت بشه.

هبه (بخشش مهریه توسط زن به مرد):

زن هم مثل مرد میتونه مهریه اش رو به شوهرش هبه کنه. یعنی مثلا 100 سکه از مهریه اش رو به شوهرش ببخشه. این هم مثل هبه ای که مرد به زن می کنه، یه عقد هست و نیاز به قبول مرد داره. تفاوت اصلیش با ابراء اینه که در بعضی موارد، زن میتونه از هبه ای که کرده رجوع کنه و مهریه رو پس بگیره، البته این به شرایط خاصی بستگی داره. برای همین، ابراء برای کاهش مهریه یه راهکار مطمئن تر و قطعی تره.

همونطور که دیدید، با اینکه نمیشه مهریه رو به عنوان مهریه اصلی اضافه یا کم کرد، اما راه های قانونی زیادی هست که میشه باهاشون به همون هدف رسید، فقط باید حواستون باشه که این توافقات دیگه مهریه نیستن و ماهیت متفاوتی دارن.

نکته های مهمی که باید حواستون باشه

حالا که با روش های جایگزین آشنا شدیم، خیلی مهمه که یه سری نکات کلیدی رو تو ذهنمون داشته باشیم تا این توافقاتمون از نظر قانونی محکم و بی نقص باشن و بعدها برامون دردسر نشن. این نکات، هم برای افزایش مهریه به صورت غیرمستقیم کاربرد داره، هم برای کاهش مهریه:

شرایط عمومی قراردادها رو فراموش نکنید!

هر توافق یا قراردادی که بین زن و شوهر انجام میشه (چه هبه، چه صلح، چه اقرار به دین و چه ابراء)، باید یه سری شرایط کلی رو داشته باشه تا از نظر قانون معتبر باشه. این شرایط رو حتما رعایت کنید:

• قصد و رضا: هم زن و هم مرد باید برای انجام این کار قصد واقعی داشته باشن و با رضایت کامل خودشون این کار رو انجام بدن. یعنی هیچ کس نباید تحت فشار، اجبار یا تهدید باشه. اگه یکی از طرفین مجبور به انجام کاری بشه، اون توافق باطل میشه.
• اهلیت طرفین: یعنی هم زن و هم مرد باید اهلیت قانونی برای انجام معامله رو داشته باشن. به زبان ساده، باید عاقل، بالغ و رشید باشن. یعنی بچه نباشن، دیوونه نباشن و توانایی مدیریت امور مالی خودشون رو داشته باشن.
• موضوع معین و مشخص: اون چیزی که مورد توافقه باید کاملا مشخص و معین باشه. مثلا اگه میخوان سکه هبه کنن، باید بگن چند تا سکه. اگه میخوان ملکی رو صلح کنن، باید آدرس دقیق ملک و مشخصاتش معلوم باشه. مبهم بودن موضوع، قرارداد رو باطل می کنه.
• جهت مشروع: هدف و قصدی که پشت این توافق هست باید مشروع و قانونی باشه. مثلا اگه مردی برای افزایش مهریه (به شیوه جایگزین) به زنش اقرار به بدهی کنه، اما هدف زن از این پول، انجام کارهای غیرقانونی باشه (مثلا خرید و فروش مواد مخدر)، این توافق باطل و بی اثر خواهد بود.

چرا باید همه چیز رسمی و ثبتی باشه؟

همیشه شنیدید که میگن سند، بهتر از عهد است! تو مسائل مالی و حقوقی، این جمله خیلی معنا پیدا می کنه. اگه شما هر کدوم از این توافقات رو به صورت شفاهی یا حتی با یه دست نوشته عادی انجام بدید، ممکنه بعدها تو اثباتش به مشکل بخورید. فرض کنید خدای نکرده مشکلی پیش بیاد و کار به دادگاه بکشه. اون موقع، یه سند رسمی که تو دفتر اسناد رسمی ثبت شده، حجت رو تموم می کنه و اعتبار خیلی بالایی داره.

پس، اگه مرد میخواد مالی رو به زنش هبه یا صلح کنه، حتما برن دفتر اسناد رسمی و سندش رو ثبت کنن. اگه زن میخواد مهریه اش رو ابراء کنه، حتما بره دفتر اسناد رسمی و رسما این کار رو انجام بده. این کار از کلی دردسر و اختلاف تو آینده جلوگیری می کنه و جای هیچ حرف و حدیثی باقی نمی ذاره.

حواستون باشه، اینا مهریه اصلی نیستن!

خیلی مهمه که این نکته تو ذهنتون باشه: همه این روش هایی که گفتیم (هبه، صلح، ابراء، اقرار به دین و…) ماهیت مهریه اصلی رو ندارن. یعنی وقتی شما از این روش ها استفاده می کنید، مهریه ای که تو سند ازدواجتون ثبت شده، سر جاش باقیه و تغییر نمی کنه. این توافقات، یه سری تعهدات مالی یا بخشش های مستقل هستن.

آثار و احکام حقوقی مهریه (مثلا امکان توقیف اموال از طریق اجرای ثبت، بحث سقف 110 سکه، یا اولویت تو ورشکستگی) روی این توافقات جاری نیست. مثلا اگه مردی بعد از عقد، به زنش یه خونه هبه کنه (و سندش رو رسمی کنه)، این دیگه مهریه حساب نمیشه، بلکه یه ملک جداگانه به اسم زنه و زن مالک اون شده. پس نباید انتظار داشته باشید که با این کارها، سند ازدواجتون عوض بشه یا اون احکام خاص مهریه روی این مبالغ جدید هم اعمال بشه. اینا راهکارهای جایگزین هستن برای رسیدن به همون هدف مالی.

به همین دلیل، همیشه قبل از انجام هر کاری، حتما با یه وکیل یا مشاور حقوقی متخصص مشورت کنید. اون ها میتونن بهترین راهکار رو با توجه به شرایط خاص شما پیشنهاد بدن و کمک کنن که کارتون رو درست و اصولی انجام بدید تا بعدا پشیمون نشید.

یه راهکار دیگه: تغییر شروط ضمن عقد

شاید بپرسید خب اگه نمیشه مهریه رو دست زد، دیگه هیچ راهی برای اضافه کردن تضمین های مالی برای زن وجود نداره؟ چرا، یه راهکار دیگه هم هست که میتونه خیلی مفید باشه، البته ماهیتش با مهریه کاملا فرق داره و اون هم تغییر یا اضافه کردن شروط ضمن عقد هست.

شروط ضمن عقد، همون توافقاتی هستن که زن و مرد موقع عقد ازدواج یا حتی بعد از اون، با همدیگه می کنن و تو سند ازدواج یا یه سند رسمی جداگانه ثبتشون می کنن. این شروط میتونن هر چیزی باشن، به شرط اینکه با ذات و هدف ازدواج منافاتی نداشته باشن و غیرقانونی هم نباشن. مثلا:

• حق طلاق برای زن: زن شرط می کنه که در شرایط خاصی (مثلا عدم پرداخت نفقه، اعتیاد مرد، سوء معاشرت و…) حق طلاق داشته باشه.
• حق تعیین مسکن: زن شرط می کنه که خودش حق تعیین محل زندگی رو داشته باشه.
• حق خروج از کشور: زن شرط می کنه که بدون اجازه شوهر بتونه از کشور خارج بشه.
• شروط مالی: مثلا شرط انتقال نصف اموال مرد به زن در صورت طلاق یا شرط خرید خانه و انتقال آن به نام زن بعد از چند سال زندگی مشترک.

فرق این شروط با مهریه اینه که ماهیتشون یه تعهد جداگانه است و میشه بعد از عقد هم با مراجعه به دفاتر اسناد رسمی، اونا رو اضافه یا حتی حذف کرد (البته با توافق هر دو طرف). یعنی شما می تونید برید دفترخونه و یه سند رسمی جدید تنظیم کنید و یه سری شروط مالی رو به عقد ازدواجتون اضافه کنید. مثلا می تونید شرط کنید که: مرد متعهد می شود پس از گذشت پنج سال از تاریخ عقد، یک واحد آپارتمان با مشخصات فلان را به نام همسرش (زوجه) منتقل کند و در صورت عدم انجام این تعهد، زن حق مطالبه آن را از طریق مراجع قانونی خواهد داشت.

این راهکار برای اون دسته از زوجینی که میخوان پشتوانه مالی زن رو بعد از عقد بیشتر کنن، اما نمیخوان یا نمیتونن از راه های دیگه (مثل هبه یا صلح بلاعوض) استفاده کنن، خیلی کاربردیه. مثلا یه مردی ممکنه الان پول نقد یا ملکی برای هبه نداشته باشه، اما میتونه تعهد بده که تو آینده یه مالی رو به زنش منتقل کنه. این تعهد رو میشه تو قالب یه شرط ضمن عقد جدید ثبت کرد و قانونی و محکم بشه.

پس، اگه دنبال یه راهکار قانونی برای تضمین مالی بیشتر برای زنتون هستید که حتی بعد از عقد هم قابل اضافه کردن باشه، حتما به تغییر یا اضافه کردن شروط ضمن عقد فکر کنید. باز هم تاکید می کنم، برای تنظیم این شروط، حتما از یه متخصص حقوقی کمک بگیرید تا شروطتون رو درست و بدون ابهام بنویسید و بعدها به مشکل نخورید.

سوالات متداول

آیا برای اضافه کردن مهریه بعد از عقد، نیاز به دادگاه است؟

خیر، برای اضافه کردن مهریه به صورت مستقیم و تحت عنوان مهریه، اصلا راه قانونی وجود ندارد که نیاز به دادگاه داشته باشد. اما برای استفاده از روش های جایگزین مثل هبه، صلح بلاعوض، اقرار به دین یا اضافه کردن شروط ضمن عقد، معمولاً نیازی به مراجعه به دادگاه نیست و این توافقات با مراجعه به دفتر اسناد رسمی و تنظیم سند رسمی، معتبر می شوند. دادگاه فقط زمانی دخالت می کند که یکی از طرفین به تعهدات خود عمل نکند و طرف دیگر برای مطالبه حق خود به دادگاه مراجعه کند.

آیا توافق شفاهی برای افزایش یا کاهش مهریه معتبر است؟

توافق شفاهی بین زن و شوهر ممکن است از نظر شرعی یا اخلاقی بین خودشان معتبر باشد، اما از نظر حقوقی و برای اثبات در مراجع قضایی، ارزش و اعتبار کافی ندارد و ممکن است در آینده مشکلات زیادی ایجاد کند. برای مثال، اگر زن شفاهی مهریه اش را ابراء کند، مرد نمی تواند این ادعا را به راحتی ثابت کند. بنابراین، تاکید می شود که هرگونه توافق مالی (هبه، صلح، ابراء، اقرار به دین و…) حتماً به صورت سند رسمی در دفتر اسناد رسمی ثبت شود تا قابل استناد و پیگیری قانونی باشد.

در صورت افزایش مهریه به روش های جایگزین، آیا مرد بابت آن زندانی می شود؟

افزایش مهریه به روش های جایگزین (مثل هبه، صلح بلاعوض یا اقرار به دین) دیگر ماهیت مهریه اصلی را ندارد و به عنوان یک دین عادی یا تعهد مالی مستقل تلقی می شود. برای دین های عادی، قوانین مربوط به حبس (زندان) متفاوت از مهریه اصلی است. به طور کلی، بابت عدم پرداخت دین های عادی، حبس کمتر اعمال می شود و قوانین جدید بیشتر بر مبنای توانایی مالی فرد و توقیف اموال او تاکید دارند تا حبس. با این حال، باید توجه داشت که عدم پرداخت تعهدات مالی، می تواند منجر به توقیف اموال و سایر اقدامات قانونی برای وصول مطالبات شود.

آیا می توان سکه ها را بعد از عقد به مهریه اضافه کرد؟

خیر، همانطور که قبلاً توضیح داده شد، طبق رای وحدت رویه سال 1388 و نظر شورای نگهبان، ازدیاد مهریه بعد از عقد (چه به صورت سکه یا هر مال دیگری) شرعاً صحیح نیست و آثار مهریه اصلی را نخواهد داشت. هرگونه توافق برای اضافه کردن سکه یا هر مال دیگری بعد از عقد، تحت عنوان مهریه، به عنوان مهریه شناخته نمی شود. البته، مرد می تواند سکه هایی را به عنوان هبه یا صلح بلاعوض به همسرش ببخشد که در این صورت این سکه ها جزو اموال زن محسوب می شوند اما به عنوان مهریه اصلی او نیستند.

اگر زن مهریه خود را ابراء کند، می تواند دوباره آن را مطالبه کند؟

خیر، ابراء (به معنی بخشش دین توسط طلبکار) یک عمل حقوقی یک طرفه است که به محض انجام آن توسط زن (طلبکار)، ذمه مرد (بدهکار) از پرداخت مهریه بری می شود. ابراء غیرقابل رجوع است، یعنی زن پس از ابراء مهریه یا قسمتی از آن، به هیچ وجه نمی تواند از تصمیم خود برگردد و دوباره آن را مطالبه کند. به همین دلیل، ابراء یکی از محکم ترین روش های کاهش مهریه است و باید با آگاهی کامل و بدون هیچ فشاری انجام شود.

هزینه ثبت توافقات مالی در دفترخانه چقدر است؟

هزینه ثبت توافقات مالی در دفتر اسناد رسمی (مثل هبه نامه، صلح نامه، اقرارنامه دین یا سند اضافه کردن شروط ضمن عقد) بسته به نوع سند، ارزش مالی مورد توافق و تعرفه های مصوب کانون سردفتران و دفتریاران متغیر است. این هزینه ها شامل حق التحریر، مالیات و عوارض می شود. برای اطلاع دقیق از هزینه ها، بهتر است قبل از مراجعه به دفترخانه، با مراجعه به یکی از دفاتر اسناد رسمی یا تماس با آن ها، اطلاعات به روز را کسب کنید. اما به طور کلی، این هزینه ها در مقایسه با دردسرهای احتمالی عدم ثبت رسمی، بسیار ناچیز است.

نتیجه گیری

خوب رفقا، تا اینجا با هم گشتیم و دیدیم که قضیه اضافه کردن مهریه بعد از عقد یا کم کردنش، اونقدرها هم ساده نیست که فکر می کنیم. فهمیدیم که از نظر قانونی و شرعی، مهریه ای که تو لحظه عقد تو سند ازدواجتون ثبت میشه، همون مهریه اصلیه و دیگه نمیشه بعدش اون رو به اسم مهریه کم و زیاد کرد. رای وحدت رویه سال 1388 هم که سنگ تموم گذاشته و جلوی این کار رو گرفته.

اما این به این معنی نیست که اگه قصد خیر و توافق بین زن و شوهر وجود داشته باشه، راهی نیست. دیدیم که راه های قانونی جایگزین خیلی خوبی داریم، مثل هبه، صلح بلاعوض، اقرار به دین مستقل برای اضافه کردن ارزش مالی برای زن، و ابراء ذمه یا صلح مهریه برای کاهش تعهد مرد. حتی میتونیم با تغییر شروط ضمن عقد، پشتوانه های مالی جدیدی رو برای زن ایجاد کنیم.

مهم ترین چیزی که باید همیشه یادتون باشه اینه: همه این توافقات باید با رضایت کامل و آگاهی انجام بشن و حتماً و حتماً تو دفتر اسناد رسمی، به صورت سند رسمی ثبت بشن. این کار مثل یه بیمه برای روابط مالی شماست و از کلی مشکلات و سوءتفاهم های آینده جلوگیری می کنه.

زندگی مشترک، پر از چالش ها و تصمیم گیری هاست. تصمیمات مالی و حقوقی تو خانواده هم از اون دسته تصمیمات مهمی هستن که اگه با اطلاعات درست و مشورت با متخصص ها گرفته بشن، میتونن آرامش و امنیت رو برای هردوی شما به ارمغان بیارن. پس اگه همچنان سوالی تو ذهنتون هست یا برای انجام این کارها نیاز به راهنمایی بیشتری دارید، بهترین کار اینه که با یه وکیل یا مشاور حقوقی متخصص تو این زمینه صحبت کنید. اون ها میتونن با توجه به شرایط خاص شما، بهترین و مطمئن ترین راه رو نشونتون بدن و کمک کنن که قدم هاتون رو محکم و درست بردارید.